Socjologia, jako nauka, narodziła się na początku XIX wieku. Przez kolejne lata zmieniała się, ewoluowała, rodziły się kolejne teorie i koncepcje. Kiedyś opiszę to dokładniej, tłumacząc co, gdzie, kiedy i jak. Teraz chciałabym opowiedzieć o jednym z najnowszych pomysłów na funkcjonowanie socjologii jako dyscypliny naukowej: o public sociology Michaela Burawoya.

[Burawoy] to profesor University of California Berkeley, były przewodniczący American Sociological Association (Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego), postać o bogatym naukowym życiorysie. W 2004 roku po raz pierwszy publikował swoje rozważania dotyczące public sociology, zapomnianej, ale niezmiernie wartościowej według niego gałęzi wiedzy socjologicznej W 2005 roku, w American Sociological Review ukazał się jego [artykuł] poświęcony kondycji współczesnej socjologii. Artykuł ma postać 11 tez, z których część odnosi się do funkcjonowania socjologii jako takiej, a część jest zwróceniem uwagi na public sociology właśnie.

W tym miejscu chciałabym zaznaczyć, że cała niniejsza notka najeżona będzie angielskimi zwrotami – nie chcę tłumaczyć określeń Burawoy’a, obawiając się, że żaden z moich przekładów nie odda istoty rzeczy. Zdaję się w tym momencie na językową intuicję czytelników.

Według Burawoy’a socjologia jako nauka dzieli się na cztery ‘subsocjologie’: professional, critical, policy i public. Każda z nich jest pewną specyficznym spojrzeniem na socjologię, na jej cele i metody; to orientacja na pewne rodzaje wiedzy i sposoby jej legitymizacji; to socjologia skierowana do określonych osób, jak to określa Burawoy: do określonej publiczności.

Najbardziej rozwinięta jest professional sociology, czyli socjologia uprawiana w ramach uniwersyteckich murów, skierowana do pracowników naukowych i studentów. To przede wszystkim realizacja rozmaitych projektów badawczych, których celem jest sprawdzenia założeń, teorii, koncepcji, najróżniejszych pytań badawczych. To socjologia grantów, badań terenowych, seminariów naukowych; to socjologia raportów z badań i książek. To socjologia łącząca teoretyczne z empirycznym i szukająca między nimi zasad korespondencji (odpowiedniości). To socjologia, gdzie prawda definiowana jest jako spełnienie norm naukowości. To socjologia, której grozi samo-cytowanie się, jako element uzasadniania własnych racji.

W murach uniwersytetów rozwinęła się także druga ‘subsocjologia’, będąca niejako przeciwwagą dla professional sociology, a mianowicie critical sociology. To socjologia zainteresowana wiedzą nie instrumentalną, ale refleksją naukową. To krytyczna debata o samej socjologii prowadzona w jej ramach, pomiędzy rozmaitymi stanowiskami i orientacjami teoretycznymi. To taki ‘anioł stróż’, który nie pozwala professional sociology popaść w samozachwyt, w samouwielbienie dla własnej mądrości; nie pozwala uznać, że oto świat społeczny został rozszyfrowany i wiemy już o nim wszystko. Jednocześnie jednak, critical sociology sama nie jest wolna od grzechu dogmatyzmu – granice bezpieczeństwa stanowić ma właśnie możliwość debaty i wymiany poglądów.

Poza uniwersytetami rozkwitła policy sociology, czyli socjologia nastawiona na wiedzę bardzo konkretną, pragmatyczną, efektywną. To socjologia ośrodków badań społecznych, agencji reklamowych i marketingowych, działów public relation i human research w przedsiębiorstwach. To socjologia, z której rezultatami działań najczęściej ma do czynienia zwykły przeciętny obywatel, czasem nie zdając sobie zupełnie z tego sprawy. To socjologia wykorzystywana przez profesjonalistów po to, by spełnić życzenia określonego klienta, stąd zagrożona grzechem serwilizmu.

Michael Burawoy zauważa, że powyższe trzy ‘subsocjologie’ są w pewien sposób hermetyczne. Professional i critical funkcjonują w obrębie uniwersytetów, a ich dorobek często jest dla nie-socjologów zupełnie niezrozumiały. Niby to nauka opisująca społeczeństwo, które każdy powinien dobrze znać, ale jakoś tego społeczeństwa poznać tam nie można – rozbite jest na dziwne struktury społeczne, pola, grupy i instytucje, gdzieś chowa się w sieci socjologicznych pojęć. Z kolei policy sociology jest w służbie tych, których stać na zamówienie i sfinansowanie badań społecznych. To oni zyskują wiedzę o świecie, wiedzę o tym co i jak, wiedzę o mechanizmach rządzących życiem społecznym. I mogą wykorzystać tę wiedzę po to, by skuteczniej kierować, zarządzać, ale i manipulować. Według Burawoy’a nie ma praktycznie socjologii, która byłaby skierowana do zwykłych ludzi.

Taką socjologią ‘obywatelską’ jest public sociology, czyli nauka skoncentrowana na publicznym wizerunku tej dyscypliny naukowej, prezentująca własne dokonania w przystępny i zrozumiały sposób, ucząca podstawowych socjologicznych pojęć i koncepcji. To sposób na ‘odczarowanie’ socjologii, by przestała być nauką uniwersyteckich mędrców i speców od marketingu. To nauka w służbie obywateli, współtworzona w dialogu między socjologami i nie-socjologami. Ona czerpie z dorobku pozostałych ‘subsocjologii’, unikając jednocześnie ich hermetyczności i niedostępności. To socjologia, która pozwala społeczeństwu rozumieć i kontrolować władzę i rynek, rozumieć zależności kulturowe. Według Burawoy’a public sociology jest przyszłością socjologii, jej naturalnym, możliwym i koniecznym kierunkiem rozwoju. Tylko w ten sposób socjologia przestanie kojarzyć się z wiedzą tajemną, niezrozumiałymi pojęciami i quasi-receptami na to, jak manipulować innymi, a zyska nowe, społeczne oblicze.



13.07.2007 / szuflada: na marginesie zajęć


spis zawartości szuflady jest [tutaj]

ostatnie notatki i całe socjoszpiegowskie archiwum znajdziesz [tutaj]